Παναγία, η ταπεινή βασίλισσα

Μεσαριά Σχοινούσας, η εκκλησία του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου
Μεσαριά Σχοινούσας, η εκκλησία του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου
Η μονή Φανερωμένης στη Σαλαμίνα
Η μονή Φανερωμένης στη Σαλαμίνα
Εικόνα της Παναγίας στη Βατούσσα της Λέσβου
Εικόνα της Παναγίας στη Βατούσσα της Λέσβου
Η μονή της Παναγίας της Χρυσοπηγής στη Σίφνο
Η μονή της Παναγίας της Χρυσοπηγής στη Σίφνο
Η μονή της Παναγίας της Βρύσης στη Σίφνο
Η μονή της Παναγίας της Βρύσης στη Σίφνο
Εικόνα της Παναγίας στη μονή της Κουνίστρας (Εικονίστριας), στη Σκιάθο
Εικόνα της Παναγίας στη μονή της Κουνίστρας (Εικονίστριας), στη Σκιάθο
Η μονή της Παναγίας της Κουνίστρας (Εικονίστριας), προστάτιδα της Σκιάθου
Η μονή της Παναγίας της Κουνίστρας (Εικονίστριας), προστάτιδα της Σκιάθου
Η μονή της Παναγίας της Κουνίστρας (Εικονίστριας), προστάτιδα της Σκιάθου
Η μονή της Παναγίας της Κουνίστρας (Εικονίστριας), προστάτιδα της Σκιάθου
Η εκκλησία της Παναγίας της Εκατονταπυλιανής (Καταπολιανής) στην Πάρο
Η εκκλησία της Παναγίας της Εκατονταπυλιανής (Καταπολιανής) στην Πάρο
Η μονή της Παναγίας της Χοζοβιώτισσας, σε επιβλητική ορθοπλαγιά, κοντά στη Χώρα της Αμοργού
Η μονή της Παναγίας της Χοζοβιώτισσας, σε επιβλητική ορθοπλαγιά, κοντά στη Χώρα της Αμοργού
Η εκκλησία της Παναγίας της Θαλασσινής, πάνω σε βράχο, δίπλα στη θάλασσα, στη Χώρα της Άνδρου
Η εκκλησία της Παναγίας της Θαλασσινής, πάνω σε βράχο, δίπλα στη θάλασσα, στη Χώρα της Άνδρου
Η μονή της Παναγίας του Νίκους στη Χώρα της Κύθνου
Η μονή της Παναγίας του Νίκους στη Χώρα της Κύθνου
Η Παναγία η Στρατηλάτισσα (Στρατολάτισσα) κοντά στα Φλαμπούρια της Κύθνου
Η Παναγία η Στρατηλάτισσα (Στρατολάτισσα) κοντά στα Φλαμπούρια της Κύθνου
Η μονή της Παναγίας του Νίκους στη Χώρα της Κύθνου
Η μονή της Παναγίας του Νίκους στη Χώρα της Κύθνου
Στην εκκλησία της Παναγίας της Κανάλας, στον ομώνυμο παραθεριστικό οικισμό της Κύθνου
Στην εκκλησία της Παναγίας της Κανάλας, στον ομώνυμο παραθεριστικό οικισμό της Κύθνου
Η εκκλησία της Παναγίας της Κανάλας στον ομώνυμο παραθεριστικό οικισμό της Κύθνου
Η εκκλησία της Παναγίας της Κανάλας στον ομώνυμο παραθεριστικό οικισμό της Κύθνου
Η μονή της Παναγίας της Καστριανής, 7 χλμ Α από τον Οτζιά της Κέας
Η μονή της Παναγίας της Καστριανής, 7 χλμ Α από τον Οτζιά της Κέας
Η εκκλησία της Παναγίας της Παραπορτιανής στη Χώρα της Μυκόνου
Η εκκλησία της Παναγίας της Παραπορτιανής στη Χώρα της Μυκόνου
Ο ναός της Ευαγγελιστρίας στη Χώρα της Τήνου, πανελλήνιο προσκύνημα
Ο ναός της Ευαγγελιστρίας στη Χώρα της Τήνου, πανελλήνιο προσκύνημα
Η εκκλησία του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου στη Μεσαριά της Σχοινούσας
Η εκκλησία του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου στη Μεσαριά της Σχοινούσας
Η εκκλησία της Παναγίας στη Χώρα της Φολεγάνδρου
Η εκκλησία της Παναγίας στη Χώρα της Φολεγάνδρου
Η μονή της Παναγίας της Βλαχέρνας στο Κανόνι της Κέρκυρας
Η μονή της Παναγίας της Βλαχέρνας στο Κανόνι της Κέρκυρας
Η μονή της Παναγίας της Φανερωμένης κοντά στο Φρύνι Λευκάδας
Η μονή της Παναγίας της Φανερωμένης κοντά στο Φρύνι Λευκάδας
Ο μητροπολιτικός ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου (Μοναστήρι) στην πόλη της Ύδρας
Ο μητροπολιτικός ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου (Μοναστήρι) στην πόλη της Ύδρας
Ο κοιμητηριακός ναός της Παναγίας στο κάστρο της Παραβόλας Αιτωλοακαρνανίας
Ο κοιμητηριακός ναός της Παναγίας στο κάστρο της Παραβόλας Αιτωλοακαρνανίας
Η μονή Μυρτιάς, αφιερωμένη στα Εισόδια της Θεοτόκου, στην ομώνυμη γραφική περιοχή της Τριχωνίδας Αιτωλοακαρνανίας
Η μονή Μυρτιάς, αφιερωμένη στα Εισόδια της Θεοτόκου, στην ομώνυμη γραφική περιοχή της Τριχωνίδας Αιτωλοακαρνανίας
Η μονή Μυρτιάς, αφιερωμένη στα Εισόδια της Θεοτόκου, στην ομώνυμη γραφική περιοχή της Τριχωνίδας Αιτωλοακαρνανίας
Η μονή Μυρτιάς, αφιερωμένη στα Εισόδια της Θεοτόκου, στην ομώνυμη γραφική περιοχή της Τριχωνίδας Αιτωλοακαρνανίας
Η μονή Ρέθα (Αρέθα), αφιερωμένη στο Γενέσιο της Θεοτόκου, στην ευρύτερη περιοχή του Μενιδίου Αιτωλοακαρνανίας
Η μονή Ρέθα (Αρέθα), αφιερωμένη στο Γενέσιο της Θεοτόκου, στην ευρύτερη περιοχή του Μενιδίου Αιτωλοακαρνανίας
Η μονή Ραγίου, αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου, στην Κεστρίνη Θεσπρωτίας
Η μονή Ραγίου, αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου, στην Κεστρίνη Θεσπρωτίας
Η εκκλησία της Παναγίας, αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου, στους Λενοσαίους Ευβοίας, στο φαράγγι του Δημοσάρη
Η εκκλησία της Παναγίας, αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου, στους Λενοσαίους Ευβοίας, στο φαράγγι του Δημοσάρη
Η εκκλησία της Παναγίας, αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου, στη Λιχάδα Ευβοίας
Η εκκλησία της Παναγίας, αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου, στη Λιχάδα Ευβοίας
Η Παναγία του Πύργου στην πόλη της Σκοπέλου
Η Παναγία του Πύργου στην πόλη της Σκοπέλου
Στο εσωτερικό της
εκκλησίας της Κυρα-Παναγιάς, κοντά στην Ατσίτσα της Σκύρου
Στο εσωτερικό της εκκλησίας της Κυρα-Παναγιάς, κοντά στην Ατσίτσα της Σκύρου
Το εκκλησάκι της Κυρα-Παναγιάς στην ομώνυμη ακρογιαλιά, κοντά στην Ατσίτσα της Σκύρου
Το εκκλησάκι της Κυρα-Παναγιάς στην ομώνυμη ακρογιαλιά, κοντά στην Ατσίτσα της Σκύρου
Η εκκλησία της Παναγίας Παρηγορήτισσας, αφιερωμένη στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, στην πόλη της Άρτας
Η εκκλησία της Παναγίας Παρηγορήτισσας, αφιερωμένη στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, στην πόλη της Άρτας
Η μονή του Σέλτσου, αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου, 5,5 χλμ Β από τις Πηγές Άρτης
Η μονή του Σέλτσου, αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου, 5,5 χλμ Β από τις Πηγές Άρτης
Η εκκλησία της Παναγίας του Μπρυώνη, αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου, κοντά στο Νεοχωράκι Άρτης
Η εκκλησία της Παναγίας του Μπρυώνη, αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου, κοντά στο Νεοχωράκι Άρτης
Η Κόκκινη Εκκλησία, αφιερωμένη στη Γέννηση της Θεοτόκου, στο Παλαιοχώρι Βουργαρελίου Άρτης
Η Κόκκινη Εκκλησία, αφιερωμένη στη Γέννηση της Θεοτόκου, στο Παλαιοχώρι Βουργαρελίου Άρτης
Η εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου στον Καταρράκτη Άρτης
Η εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου στον Καταρράκτη Άρτης
Η εκκλησία της Χρυσοσπηλιώτισσας, αφιερωμένη στη Γέννηση της Θεοτόκου, κοντά στα Γουριανά Άρτης
Η εκκλησία της Χρυσοσπηλιώτισσας, αφιερωμένη στη Γέννηση της Θεοτόκου, κοντά στα Γουριανά Άρτης
Η εκκλησία της Παναγίας της Βλαχέρνας στη Βλαχέρνα Άρτης
Η εκκλησία της Παναγίας της Βλαχέρνας στη Βλαχέρνα Άρτης
Η μονή Ευαγγελιστρίας Σωσίνου, με αξιόλογα αρχιτεκτονικά στοιχεία, 6 χλμ ΝΔ από τον Παρακάλαμο Ιωαννίνων
Η μονή Ευαγγελιστρίας Σωσίνου, με αξιόλογα αρχιτεκτονικά στοιχεία, 6 χλμ ΝΔ από τον Παρακάλαμο Ιωαννίνων
Η εκκλησία των Εισοδίων της Θεοτόκου στο χωριό Ρουψιά Ιωαννίνων
Η εκκλησία των Εισοδίων της Θεοτόκου στο χωριό Ρουψιά Ιωαννίνων
Η μονή Άβελ, αφιερωμένη στη Ζωοδόχο Πηγή, κοντά στη Βήσσανη Ιωαννίνων
Η μονή Άβελ, αφιερωμένη στη Ζωοδόχο Πηγή, κοντά στη Βήσσανη Ιωαννίνων
Η μονή Άβελ, αφιερωμένη στη Ζωοδόχο Πηγή, κοντά στη Βήσσανη Ιωαννίνων
Η μονή Άβελ, αφιερωμένη στη Ζωοδόχο Πηγή, κοντά στη Βήσσανη Ιωαννίνων
Η εκκλησία της Παναγίας της Θαλασσίτρας κοντά στα ερείπια του κάστρου της Πλάκας Μήλου
Η εκκλησία της Παναγίας της Θαλασσίτρας κοντά στα ερείπια του κάστρου της Πλάκας Μήλου
Η μονή Αβάσσου, αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου, σε μαγευτική τοποθεσία του Λούρου Πρεβέζης
Η μονή Αβάσσου, αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου, σε μαγευτική τοποθεσία του Λούρου Πρεβέζης
Η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Άξιον Εστί
Η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Άξιον Εστί
Η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Άξιον Εστί
Η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Άξιον Εστί
Η μονή της Παναγίας Εικοσιφοίνισσας, σε απόκρημνη χαράδρα του Παγγαίου, στα όρια Καβάλας-Σερρών
Η μονή της Παναγίας Εικοσιφοίνισσας, σε απόκρημνη χαράδρα του Παγγαίου, στα όρια Καβάλας-Σερρών
Η μονή Ευαγγελιστρίας στη Σκιάθο
Η μονή Ευαγγελιστρίας στη Σκιάθο
51 φωτογραφίες
Φωτό:

«Η Παναγία είναι το πνευματικό στόλισμα της ορθοδοξίας. Για μας τους Έλληνες είναι η πονεμένη μητέρα, η παρηγορήτρια κ’ η προστάτρια, που μας παραστέκεται σε κάθε περίσταση. Σε κάθε μέρος της Ελλάδας είναι χτισμένες αμέτρητες εκκλησιές και μοναστήρια, παλάτια αυτηνής της ταπεινής βασίλισσας, κι’ ένα σωρό ρημοκλήσια, μέσα στα βουνά, στους κάμπους και στα νησιά, μοσκοβολημένα από την παρθενική και πνευματική ευωδία της. Μέσα στο καθένα απ’ αυτά βρίσκεται το παληό και σεβάσμιο εικόνισμά της με το μελαχροινό και χρυσοκέρινο πρόσωπό της, που το βρέχουνε ολοένα τα δάκρυα του βασανισμένου λαού μας, γιατί δεν έχουμε άλλη να μας βοηθήσει, παρεκτός από την Παναγία...

Από τα ονόματα και μόνο που έδωσε η ορθοδοξία στην Παναγία, και που μ’ αυτά την καταστόλισε, όχι σαν είδωλο θεατρικό, όπως γίνηκε αλλού που φορτώσανε μια κούκλα με δαχτυλίδια και σκουλαρήκια και με ένα σωρό άλλα ανίερα και ανόητα πράγματα, λοιπόν αυτά μοναχά, λέγω, φαίνεται πόσο πνευματική αληθινά είναι η λατρεία της Παναγίας στην ελληνική ορθοδοξία. Πρώτα-πρώτα το ένα αγιώτατο όνομά της: Παναγία. Ύστερα τα άλλα: Υπερευλογημένη, Θεοτόκος, Παναμώμητος, Τιμιωτέρα των Χερουβείμ και ενδοξωτέρα ασυγκρίτως των Σεραφείμ, Ζώσα και Άφθονος, Πηγή, Έμψυχος Κιβωτός, Άχραντος, Αμόλυντος, Κεχαριτωμένη, Αειμακάριστος και Παναμώμητος, Προστασία, Επακούουσα, Γρηγορούσα, Γοργοεπήκοος, Ηγιασμένος Ναός, Παράδεισος λογικός, Ρόδον το Αμάραντον, Χρυσούν Θυμιατήριον, Χρυσή Λυχνία, Μαναδόχος Στάμνος, Κλίμαξ Επουράνιος, Πρεσβεία θερμή, Τείχος απροσμάχητον, Ελέους Πηγή, του Κόσμου Καταφύγιον, Βασιλέως Καθέδρα, Χρυσοπλοκώτατος Πύργος και Δωδεκάτειχος Πόλις, Ηλιοστάλακτος Θρόνος, Σκέπη του Κόσμου, Δένδρον αγλαόκαρπον, Ξύλον ευσκιόφυλλον, Ακτίς νοητού ηλίου, Σιών αγία, Θεού κατοικητήριον, Επουράνιος Πύλη, Αδικουμένων προστάτις, Βακτηρία τυφλών, Θλιβομένων η χαρά, και χίλια δυο άλλα, που βρίσκονται μέσα στα βιβλία της εκκλησίας. Κοντά σ’ αυτά είναι και τα ονόματα που γράφουνε απάνω στα άγια εικονίσματά της οι αγιογράφοι: Οδηγήτρια, Γλυκοφιλούσα, Πλατυτέρα των Ουρανών, η Ελπίς των απελπισμένων, η Ταχεία Επίσκεψις, η Αμόλυντος, η Ελπίς των Χριστιανών, η Παραμυθία, η Ελεούσα κι άλλα πολλά, που γράφουνται από κάτω από τη συντομογραφία: ΜΗΡ ΘΥ, που θα πεί Μήτηρ Θεού. Πόση αγάπη, πόσο σέβας και πόσα κατανυκτικά δάκρυα φανερώνουνε μοναχά αυτά τα ονόματα, που δεν ειπωθήκανε σαν τα λόγια οπού βγαίνουνε εύκολα από το στόμα, αλλά που χαραχτήκανε στις ψυχές με πόνο και με ταπείνωση και με πίστη.

Αμέτρητες είναι οι υμνωδίες της Παναγίας, μα αμέτρητα είναι και τα σεμνόχρωμα εικονίσματά της, που καταστολίζουνε τις εκκλησιές μας, ζωγραφισμένα στο σανίδι είτε στον τοίχο. Σε κάθε ορθόδοξη εκκλησιά στέκεται το εικόνισμά της στο τέμπλο από τα δεξιά της άγιας Πόρτας. Σε άλλες εικόνες ζωγραφίζεται και μοναχή, μα στα εικονίσματα του τέμπλου κρατά πάντα τον Χριστό στην αγκαλιά της απ’ τ’ αριστερά, σπάνια απ’ τα δεξιά, (τότε λέγεται Δεξιοκρατούσα). Το κεφάλι της είναι σκεπασμένο σεμνά και σοβαρά με το μαφόριο, ένα φόρεμα φαρδύ κι’ ιερατικό σκούρο βυσσινί, που πέφτει στον ώμο της απλόχωρο, αφήνοντας να φαίνεται μοναχά το μακρουλό πρόσωπό της και τα χέρια της. Από μέσα από το σκέπασμα φαίνεται μια στενή λουρίδα από το δέσιμο του κεφαλιού της που σφίγγει το μέτωπό της και αφίνει να φανούνε μονάχα οι άκρες των αυτιών της. Το μέτωπό της είναι σαν μελαχροινό φίλντισι, αγνό, απλό και κατακάθαρο. Τα ματόφρυδά της είναι καμαρωτά, ζωηρά και μακρυά, φτάνοντας ίσαμε κοντά στ’ αυτιά της, τα μάτια της αμυγδαλωτά, ισκιωμένα, καστανά, βαθειά, σοβαρά μα γλυκύτατα, με τ’ ασπράδι καθαρό μα ισκιωμένο. Το βλέμμα της είναι μελαγχολικό απλό, ίσιο, ήσυχο, συμπαθητικό, αγαπητό, θλιμένο μα και μαζί χαροποιό, αυστηρό μα και μαζί συμπονετικό, αγιώτατο, πνευματικό, αθώο, σκεφτικό, άμωμο, ελπιδοφόρο, υπομονητικό, πράο, σεμνώτατο, μακρυά από κάθε σαρκικόν λογισμό, καθρέφτισμα μυστικό του παραδείσου, βασιλικό και ταπεινό, ανθρώπινο και θεϊκό, άκακο, αδελφικό, ευγενικό, ελεγκτικό, άγρυπνο, γαληνό, φιλάνθρωπο, μητρικό, παρθενικό, δροσερό, καυτερό για όσους έχουνε πονηρούς λογισμούς, τρυφερό,διαπεραστικό, ερευνητικό, απροσποίητο, ηγεμονικό, συγκαταβατικό, παρακαλεστικό, αμετασάλευτο. Η μύτη της είναι μακρυά και στενή, με μέτρο, ιουδαϊκή, άσαρκη, με λεπτά ρουθούνια, λίγο γυριστή, σεμνή. Το στόμα της μικρό, ντροπαλό, φρόνιμο, κλειστό, καθαρό, ισκιωμένο κατά το μάγουλο, σαν να χαμογελά ελαφρά. Το πηγούνι της γυριστό, σεβαστό, ανεπιτήδευτο, ταπεινό. Το μάγουλό της, παρθενικό, καθαρό, χνουδωτό, ευωδιασμένο, ντροπαλό, χλωμό με μιαν ελαφρότατη ροδοκοκκινάδα. Ο λαιμός της γυρτός ταπεινά, σμίγει με το πηγούνι μ’ ένα απαλό ίσκιασμα που το λέγανε οι παλαιοί γλυκασμό. Το όλο πρόσωπό της είναι ιερατικό και θρησκευτικό, και μαρτυρά αρχαία φυλή. Τα άχραντα χέρια της είναι μικρά, στενά μακροδάχτυλα, λεπτόνυχα. Με το αριστερό βαστά τον Χριστό, και το δεξί τόχει ακουμπισμένο σεμνά απάνω στο στήθος της, σε στάση παρακαλεστική, με το μεγάλο δάχτυλο μακρυά από τ’ άλλα. Στα πιο αρχαία εικονίσματα αυτό το χέρι είναι πιο όρθιο και πιο ψηλά, κοντά στο λαιμό.

Ο πιο αυστηρός τύπος της Παναγίας είναι η λεγόμενη Οδηγήτρια, που έχει όρθια την κεφαλή της, έκφραση απαθέστερη και το όλο σχήμα της είναι πιο ιερατικό. Ενώ η Γλυκοφιλούσα έχει το κεφάλι της γυρτό κατά το παιδί της, που τ’ αγκαλιάζει σφιχτότερα, κ’ η έκφρασή της είναι πιο αισθηματική. Η Πλατυτέρα παριστάνεται καθισμένη απάνω στο θρόνο, αυστηρή κι’ αλύγιστη, και βαστά τον Χριστό στα γόνατά της, ακουμπώντας τόνα χέρι της στον ώμο του και με τ’ άλλο βαστώντας το πόδι του ή ένα μαντήλι.

[...] ολάκερη η Ελλάδα δεν υμνολογά την Παναγία μονάχα με τους ψαλτάδες και με τους παπάδες στις εκκλησιές, αλλά και με το κάθε τι της, με τα χωριά, με τα βουνά, με τα νησιά, πούχουνε τ’ αγιασμένο τ’ όνομά της. Τα καράβια βολτατζάρουνε στη δροσερή θάλασσα, ανοιχτά από τους κάβους πούναι χτισμένα τα μοναστήρια της, έχοντας στη πρύμνη σκαλισμένο τ’ αγαπημένο και προσκυνητό όνομά της.

Όποιος ταξιδεύει στα ελληνικά νερά, σ’ όποιο μέρος κι’ αν βρεθεί τη μέρα της Παναγίας, θαν ακούσει απ’ ανοιχτά τις καμπάνες απάνω από το πέλαγο. Άλλες έρχουνται από τ’ Άγιον Όρος που το λένε Περιβόλι της Παναγίας, άλλες από την Τήνο πούχει το ξακουστό παλάτι της, άλλες από την Σαλαμίνα που γιορτάζει η Φανερωμένη, άλλες από τη Μυτιλήνη, από την Παναγιά της Αγιάσσος και της Πέτρας, άλλες από το Μοναστήρι της Σίφνου, άλλες από τη Σκιάθο, άλλες από τη Νάξο, από κάθε νησί, από κάθε κάβο, από κάθε στεριά».

Φώτης Κόντογλου (Αϊβαλί 1895-Αθήνα 1965)

ΤΑ ΣΧΟΛΙΑ ΣΑΣ

ΠΕΙΤΕ ΤΗΝ ΑΠΟΨΗ ΣΑΣ

Τίτλος*
Γράψτε το σχόλιό σας*
Ονομα που θα εμφανιστεί στο σχόλιό σας
E-mail
Τα πεδία που είναι σημειωμένα με * είναι υποχρεωτικά

Γράψτε το κείμενο όπως το διαβάζετε παρακάτω:
Αν το κείμενο δεν είναι ευδιάκριτο, πατήστε εδώ να δημιουργηθεί νέο κείμενο.