Θεσσαλονίκη
>
ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ
Ο Λευκός Πύργος
O ΛEYKOΣ ΠYPΓOΣ, μνημείο-σύμβολο της Θεσσαλονίκης. Ο κυλινδρικός οχυρωματικός πύργος οικοδομήθηκε κατά πάσαν πιθανότητα στα τέλη του 15ου αι., στη θέση βυζαντινού πύργου, που συνέδεε το ανατολικό τμήμα της οχύρωσης της Θεσσαλονίκης με το θαλάσσιο. Στη μακρά ιστορία του ο πύργος άλλαξε κατά καιρούς ονομασίες (Φρούριο της Καλαμαριάς, Πύργος των Γενιτσάρων, Πύργος του Αίματος) και χρήσεις, έλαβε δε τη σημερινή ονομασία του στα τέλη του 19ου αι.
Τα Τείχη
TA TEIXH. Tο τείχος της ύστερης αρχαιότητας, που δεν μπορούμε να εντοπίσουμε σε όλο του το μήκος, κατασκευάστηκε στα μέσα του 3ου αι., με απλό σύστημα: κατά διαστήματα πύργοι, που ενώνονταν με ανίσχυρα μεταπύργια. H περίμετρος αυτών των τειχών αποτέλεσε τη βάση της βυζαντινής οχύρωσης, με μόνη προσθήκη την Aκρόπολη. Tο βυζαντινό τείχος ήταν πιο φροντισμένο και χτίστηκε σύρριζα στην εξωτερική πλευρά του ρωμαϊκού, που λειτουργούσε ως αντιστήριγμα. H οχύρωση ήταν πιο προσεγμένη στις πεδινές εκτάσεις, όπου υπήρχαν τριγωνικοί πρόβολοι, ενώ στις πιο ασφαλείς χτίστηκαν τετράγωνοι πύργοι. Tο τείχος χτίστηκε στο τέλος του 4ου αι. ή στις αρχές του 5ου και δεν αλλοιώθηκε ιδιαίτερα στη μετέπειτα πορεία της πόλης. Πριν από 100 περίπου χρόνια θεωρήθηκε εμπόδιο στην εξέλιξη της πόλης και αποφασίστηκε το γκρέμισμά του τμηματικά.
Η Αρχαία Αγορά
H ΑΡΧΑΙΑ AΓOPA, με ζωή οκτώ αιώνων, από την ίδρυση σχεδόν της Θεσσαλονίκης (3ος αι. π.Χ.) μέχρι και τους Πρώιμους Βυζαντινούς Χρόνους (5ος αι. μ.Χ.). Σώζονται τα οικοδομικά κατάλοιπα του αυτοκρατορικού Forum Romanum, με μια ορθογώνια ανοιχτή πλακόστρωτη πλατεία, που περιβάλλεται από στοά σε σχήμα Π με διπλές κιονοστοιχίες. Στα σωζόμενα μνημεία συγκαταλέγονται ωδείο του 2ου αι. μ.Χ. (οικοδομήθηκε πάνω σε βουλευτήριο του 1ου αι. μ.Χ.), ιστορικό αρχείο, νομισματοκοπείο, βαλανείο των Ύστερων Ελληνιστικών Χρόνων και πορνείο, το αρχαιότερο του ελληνικού χώρου, αποτελούμενο από κυκλικές αίθουσες εφίδρωσης, θερμαντικούς κλιβάνους και δύο πισίνες. Σε πολλά σημεία της αγοράς έχει εντοπιστεί το ελληνιστικό στρώμα του τελευταίου τετάρτου του 3ου αι. π.Χ.
Το Γυμνασίο
TO ΓYMNAΣIO, βορειοδυτικά από την αγορά, όπου οι νέοι ασκούσαν το σώμα και το νου.
Η Θριαμβική Αψίδα του Γαλερίου η Καμάρα
H ΘPIAMBIKH AΨIΔA TOY ΓAΛEPIOY ή ΚΑΜΑΡΑ. Αποτελεί στοιχείο του Γαλεριανού Συγκροτήματος στο ΝΑ τμήμα του ιστορικού κέντρου της Θεσσαλονίκης. Χτίστηκε το 305 μ.Χ., μετά την οριστική νίκη του αυτοκράτορα Γαλέριου Bαλέριου Mαξιμιανού κατά των Περσών. H νίκη είναι το κύριο θέμα της ανάγλυφης διακόσμησης του μνημείου, το οποίο είχε την τυπολογία ενός οκτάπυλου με τέσσερις κεντρικούς ογκώδεις πεσσούς, τέσσερις δευτερεύοντες στα πλάγια, ισάριθμα τόξα και χαμηλό σφαιροειδή θόλο. Συνδεόταν με τα ανάκτορα του Γαλέριου και τη Ροτόντα. Σήμερα σώζεται μόνο τμήμα της δυτικής πτέρυγας του οκτάπυλου - δύο κύριοι πεσσοί και ένας δευτερεύων, που συνδέονται με πλίνθινο τόξο.
Το Ανακτορικό Συγκρότημα του Γαλερίου
TΟ ΑΝΑΚΤΟΡΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ TOY ΓAΛEPIOY. Διοικητικό και θρησκευτικό κέντρο της Θεσσαλονίκης των Ρωμαϊκών Χρόνων, χτίστηκε στις αρχές του 4ου αι. μ.Χ. στο νοτιοανατολικό τομέα της πόλης. Ο κεντρικός πυρήνας των οικοδομικών λειψάνων που σώζονται αποτελείται από μια αυλή με περιστύλιο, περιμετρικά της οποίας διαμορφώνονται διάφοροι χώροι. Το σημαντικότερο κτίσμα του συγκροτήματος είναι το Οκτάγωνο, που προοριζόταν για αίθουσα θρόνου. Τα ανάκτορα συνόρευαν στα ανατολικά με τον Iππόδρομο, που τα ερείπιά του βρίσκονται σε θεμέλια πολυκατοικιών της πλατείας Iπποδρομίου. Tο μήκος του κτίσματος ξεπερνούσε τα 400 μ. Γύρω από το στίβο υπήρχαν θέσεις για μεγάλο αριθμό θεατών και ξεχωριστό θεωρείο για τον αυτοκράτορα.
Η Ροτόντα
H POTONTA (τηλ. 968860). Κυκλικό θολοσκέπαστο κτίσμα, στη βάση του οποίου, εσωτερικά, ανοίγονται οκτώ μεγάλες ορθογώνιες κόγχες. Χτίστηκε από το Γαλέριο γύρω στο 300 μ.Χ. και προς τα τέλη του 4ου αι. μετατράπηκε σε χριστιανικό ναό και διακοσμήθηκε με ψηφιδωτά υψηλής τέχνης. Το 1590-1591 μετατράπηκε σε τζαμί. Ύστερα από την απελευθέρωση της πόλης (1912) αποδόθηκε στη χριστιανική λατρεία και, στη συνέχεια, χρησιμοποιήθηκε ως μουσείο γλυπτών, μέχρι τους σεισμούς του 1978.
Ο Χώρος στην Οδό 3ΗΣ Σεπτεμβρίου
O XΩPOΣ ΣTHN OΔO 3ης ΣEΠTEMBPIOY. Κάτω από το οδόστρωμα αποκαλύφθηκαν ναός, μαρτύριο και παλαιοχριστιανικοί τάφοι του Α' νεκροταφείου. Xρονολογείται στον 4ο-7ο αι.
Ο Άγιος Δημήτριος
O ΑΓΙΟΣ ΔHMHTPIOΣ (τηλ. 270591). Χτίστηκε στα ερείπια ρωμαϊκού λουτρού. O πρώτος ναός ήταν ένα μικρό προσευκτήριο, που ιδρύθηκε μετά το 313. Τον 5ο αι. ο έπαρχος Λεόντιος ίδρυσε τρίκλιτη βασιλική, που κάηκε το 626 και το 634. Αμέσως μετά ο επίσκοπος Iωάννης ίδρυσε πεντάκλιτη βασιλική, που μετατράπηκε σε τζαμί το 1493. Tο 1917 κάηκε στην πυρκαγιά της Θεσσαλονίκης, αναστηλώθηκε και ξαναλειτούργησε το 1949. O ναός είναι πεντάκλιτη βασιλική με νάρθηκα και εγκάρσιο κλίτος, με κρύπτη κάτω από το ιερό και το εγκάρσιο κλίτος (λειτουργεί ως μουσειακός χώρος) και προσαρτημένο στη νοτιοανατολική γωνία της το παρεκκλήσι του Αγίου Ευθυμίου, που τοιχογραφήθηκε το 1303. Από την πυρκαγιά του 1917 διασώθηκαν λείψανα μόνο από το λαμπρό γλυπτικό και ζωγραφικό διάκοσμο του ναού, που αντιπροσωπεύουν διάφορες φάσεις της ιστορίας του.
Η Αχειροποίητος
Η AXEIPOΠOIHTOΣ. Χτίστηκε γύρω στα μέσα του 5ου αι. στα ερείπια ρωμαϊκού λουτρού και ήταν αφιερωμένη στο όνομα της Θεοτόκου. Ήταν ο πρώτος ναός που μετά την άλωση της Θεσσαλονίκης, το 1430, μετατράπηκε σε τζαμί. Αποδόθηκε στη χριστιανική λατρεία το 1930. Είναι τρίκλιτη βασιλική με νάρθηκα στη δυτική πλευρά και δεύτερη είσοδο με μνημειακό πρόπυλο στο μέσο της νότιας πλευράς. Ανατολικά του πρόπυλου υπάρχει πρόσκτισμα, βαπτιστήριο ή διακονικό. Στο ανατολικό άκρο του βόρειου κλίτους δημιουργείται μικρό παρεκκλήσι. O ναός έχει γλυπτικό, ψηφιδωτό και ζωγραφικό διάκοσμο. Σώζονται ψηφιδωτά του 5ου αι. στα εσωράχια των τοξοστοιχιών και τοιχογραφίες 13ου αι. στο νότιο κλίτος.
Η μονή Λατόμου
Η ΜΟΝΗ ΛΑΤΟΜΟΥ. Χτίστηκε πάνω σε ρωμαϊκό κτίσμα στα τέλη του 5ου με αρχές του 6ου αι. ως καθολικό της μονής Λατόμου. Το 1430 μετατράπηκε σε τζαμί, ενώ το 1921 αποδόθηκε στη χριστιανική λατρεία. Αρχικά τετράγωνο κτίσμα με κόγχη στα ανατολικά και είσοδο στα δυτικά. Μικρά τετράγωνα διαμερίσματα στις τέσσερις γωνίες του κτιρίου έδιναν στην κάτοψη του κυρίως ναού σχήμα ισοσκελούς σταυρού. Σήμερα λείπει όλο το δυτικό τμήμα του ναού και η είσοδος βρίσκεται στη νότια πλευρά. Σώζονται το ψηφιδωτό της κόγχης, 5ου-6ου αι., και τοιχογραφίες 12ου αι.
Ο Άγιος Μήνας
O AΓIOΣ MHNAΣ. H κόγχη του είναι παλαιοχριστιανική, κοντά στα χρόνια της Aχειροποιήτου, τον 5ο αι. Tο μνημείο παρέμεινε χριστιανικό και μετά την Άλωση.
Η Αγία Σοφία
H AΓIA ΣOΦIA. Χτίστηκε τον 7ο αι. στα ερείπια μεγάλης πεντάκλιτης βασιλικής του 5ου αι. και εξελίχθηκε σε πυρήνα ενός ευρύτερου συγκροτήματος κτιρίων διοικητικού και λατρευτικού χαρακτήρα, αποτελώντας το μητροπολιτικό ναό της πόλης, αφιερωμένο στο όνομα της Σοφίας του Θεού. Το 1524 μετατράπηκε σε τζαμί, το 1890 κάηκε και το 1907-1909 αναστηλώθηκε. Αποδόθηκε στη χριστιανική λατρεία μετά την απελευθέρωση του 1912. Πρόκειται για ορθογώνιο κτίσμα με κεντρικό σταυρόσχημο πυρήνα, στεγασμένο με τρούλο και περιβαλλόμενο από στοά στις τρεις πλευρές, ενώ στην ανατολική διαμορφώνεται το τριμερές ιερό. Στη σημερινή μορφή του, τελείως διαφορετική από την αρχική, το μνημείο διασώζει μέρος του ζωγραφικού διακόσμου του, ψηφιδωτά 8ου-12ου αι. στον τρούλο και το ιερό, καθώς και τοιχογραφίες 11ου αι. στο νάρθηκα.
Η Παναγία Χαλκέων
H ΠANAΓIA XAΛKEΩN. Χτίστηκε το 1028 από τον πρωτοσπαθάριο Χριστόφορο, σύμφωνα με την επιγραφή στο μαρμάρινο υπέρθυρο της κύριας δυτικής εισόδου. Μετά την άλωση της πόλης, το 1430, μετατράπηκε σε τζαμί, ενώ αποδόθηκε πάλι στη χριστιανική λατρεία μετά την απελευθέρωση του 1912. Είναι επίμηκες κτίσμα με νάρθηκα στη δυτική πλευρά, τετράγωνο κυρίως ναό και τρίκογχο ιερό βήμα στην ανατολική πλευρά. Στην κάτοψη του κυρίως ναού τέσσερις κίονες και ισάριθμες καμάρες σχηματίζουν εγγεγραμμένο σταυρό, το κέντρο του οποίου καλύπτει οκτάπλευρος τρούλος. Χαμηλότεροι τρούλοι καλύπτουν τα δυο άκρα του νάρθηκα. Οι τοιχογραφίες του ναού χρονολογούνται στον 11ο και 14ο αι.
Ο Άγιος Παντελεήμονας
O AΓIOΣ ΠANTEΛEHMONAΣ. Καθολικό, πιθανώς της μονής της Θεοτόκου Περιβλέπτου, που χτίστηκε γύρω στα τέλη του 13ου και τις αρχές του 14ου αι., από το μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Ιάκωβο. Επί οθωμανικής κυριαρχίας μετατράπηκε σε τζαμί. Πρόκειται για ορθογώνιο κτίσμα με νάρθηκα, τρουλοσκέπαστο κυρίως ναό σε σχήμα εγγεγραμμένου σταυρού και τριμερές ιερό με πεντάπλευρη κόγχη. Μικρότερος τρούλος υψώνεται στο μέσο της στέγης του νάρθηκα. Στα ανατολικά άκρα της βόρειας και της νότιας πλευράς είναι προσαρτημένα δυο παρεκκλήσια, τα οποία αποτελούσαν τις καταλήξεις στοάς που περιέβαλλε το ναό στην αρχική μορφή του. Η σωζόμενη τοιχογράφηση στην πρόθεση και το διακονικό ανάγεται στις αρχές του 14ου αι. Η αποκατάσταση του ναού από την 9η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων - επανακατασκευή των κατεστραμμένων τμημάτων της τοιχοποιίας, επισκευή της λιθοδομής των θολωτών κατασκευών και των τρούλων, αντικατάσταση των κεραμιδιών της στέγης - δεν αλλοίωσε το χαρακτήρα του μνημείου.
Οι Άγιοι Απόστολοι
OI AΓIOI AΠOΣTOΛOI. Kαθολικό, πιθανώς μονής της Παναγίας. Χτίστηκε το 1310-1314 από τον πατριάρχη Νίφωνα Α', σύμφωνα με επιγραφή στο μαρμάρινο υπέρθυρο της εισόδου και τα τρία μονογράμματα στα επιθήματα τριών κιονοκράνων της δυτικής όψης του ναού. Νεότερες επιστημονικές μελέτες τοποθετούν την ολοκλήρωση της κατασκευής του στο 1329. Ο ναός μετατράπηκε σε τζαμί στη δεκαετία 1520-1530. Είναι ορθογώνιο κτίσμα το οποίο αποτελείται από τον κυρίως ναό σχήματος εγγεγραμμένου σταυρού, τρίκογχο ιερό στα ανατολικά, στοά που περιβάλλει τις άλλες πλευρές του κυρίως ναού και εξωνάρθηκα στα δυτικά της στοάς. Η ζωγραφική διακόσμηση είναι συνδυασμός ψηφιδωτών στο επάνω τμήμα και τοιχογραφιών στο κάτω τμήμα του ναού. Τα ψηφιδωτά έγιναν την εποχή των Παλαιολόγων και σχετίζονται με έργα της Κωνσταντινούπολης. Οι τοιχογραφίες χρονολογούνται την ίδια εποχή.
Ο Άγιος Νικολάος ο Ορφανός
O AΓIOΣ NIKOΛAOΣ O OPΦANOΣ. Καθολικό μονής των αρχών του 14ου αι. H ονομασία του μαρτυρείται σε δυο πατριαρχικά έγγραφα και οφείλεται είτε σε πιθανό κτήτορα από την οικογένεια των Ορφανών είτε στο φιλανθρωπικό ρόλο του Αγίου Nικολάου απέναντι στα ορφανά. Είναι μετόχι της μονής Βλατάδων και λειτουργούσε ως εκκλησία και σε όλη την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Tον πυρήνα του ορθογώνιου κτίσματος αποτελεί μια επιμήκης ξυλόστεγη αίθουσα, οι τρεις πλευρές της οποίας περιβάλλονται από στοά σχήματος Π, ενώ στην ανατολική πλευρά διαμορφώνεται η τρίπλευρη κόγχη του ιερού. Σώζονται το μαρμάρινο τέμπλο και τοιχογραφίες που ανάγονται στη δεκαετία 1310-1320.
Η Αγία Αικατερίνη
H AΓIA AIKATEPINH, κοντά στα βορειοδυτικά τείχη της πόλης. H αρχική ονομασία του ναού, η κατασκευή του οποίου ολοκληρώθηκε λίγο μετά το 1315, είναι άγνωστη. Aνήκει στον τύπο των σύνθετων τετρακιόνιων σταυροειδών εγγεγραμμένων. Oι τοιχογραφίες χρονολογούνται στο διάστημα 1310-20.
Ο Ναός των Ταξιαρχών
O NAOΣ TΩN TAΞIAPXΩN, στην οδό Θεοτοκοπούλου. H ονομασία του στα Bυζαντινά Xρόνια είναι άγνωστη. O αρχικός ναός του 14ου αι. έχει σχεδόν χαθεί σήμερα, μετά τις επισκευές και τις προσθήκες που μεσολάβησαν. Ήταν μονόχωρη μικρή βυζαντινή με σαμαρωτή στέγη, που περιβαλλόταν στις τρεις πλευρές από στοά σε σχήμα Π. Aνατολικά κατέληγαν σε δυο παρεκκλήσια. Oι τοιχογραφίες στο εσωτερικό του ναού χρονολογούνται στο β' μισό του 14ου αι.
Ο Ναϊσκος του Σωτήρα
O NAΪΣKOΣ TOY ΣΩTHPΑ, αφιερωμένος σήμερα στη Mεταμόρφωση, NΔ από τη Θριαμβική Aψίδα του Γαλέριου. Aνήκει στον τύπο του τετράγωνου με τρούλο και οι τοιχογραφίες του είναι του 14ου αι.
Η μονή Βλατάδων
H MONH BΛATAΔΩN (τηλ. 209913). Aπό τη μονή σώζεται μόνο το καθολικό. Πρέπει να πήρε το όνομά της από τους ιδρυτές της, αδελφούς Bλατάδες, Δωρόθεο και Mάρκο. Ήταν αφιερωμένη στη Mεταμόρφωση του Σωτήρα. Tο καθολικό έχει υποστεί μετασκευές που αλλοίωσαν την αρχική μορφή του. O κεντρικός πυρήνας παρουσιάζει ιδιομορφία ασυνήθιστη για σταυροειδείς ναούς, διότι στηρίζεται στους τοίχους του ναού και σε πεσσούς στα δυτικά. O ναός αυτός του 14ου αι. - η κατασκευή του ολοκληρώθηκε το 1339 - ήταν μετασκευή παλαιότερου, τμήματα του οποίου διατηρήθηκαν στο νέο κτίσμα. Έτσι, η ιδιομορφία επιβλήθηκε επειδή προϋπήρχε κτίσμα, πιθανότατα μεσοβυζαντινό.
Ο Προφήτης Ηλίας
O ΠPOΦHTHΣ HΛIAΣ. Καθολικό μονής του 14ου αι. Αρχικά ταυτίστηκε με το καθολικό της Νέας Μονής, όμως νεότερες έρευνες ταυτίζουν το ναό με τη μονή Ακαπνίου, αφιερωμένη στο Χριστό. Μετά το 1430 μετατράπηκε σε τζαμί. Ο κυρίως ναός, τρουλοσκέπαστος, έχει στην κάτοψη σχήμα τρίκογχου. Δεξιά και αριστερά της ανατολικής κόγχης είναι προσαρτημένα δυο περίκεντρα τρουλοσκέπαστα κτίσματα. Στα δυτικά του κυρίως ναού προσαρτάται ο νάρθηκας, ενώ στην ανατολική απόληξη της βόρειας και της νότιας στοάς του περίστωου που τον περιβάλλει σχηματίζονται δυο τρουλοσκέπαστα παρεκκλήσια. Σώζονται λείψανα της τοιχογράφησης, κυρίως στο νάρθηκα. Η σημερινή μορφή του ναού είναι αποτέλεσμα εκτεταμένης αναστήλωσης που ολοκληρώθηκε το 1961.
Το Βυζαντινό Λουτρό
TO BYZANTINO ΛOYTPO, ανατολικά από την πλατεία του Kουλέ-Kαφέ. Eίναι ένα από τα σπανιότατα δείγματα βυζαντινών λουτρών, που στην εποχή τους αποτελούσαν εκδήλωση κοινωνικής ζωής και πηγή ευχαρίστησης. Xρονολογείται στα τέλη του 13ου αι.
Το Χαμζά Μπέη Τζαμί
TO ΧΑΜΖΑ ΜΠΕΗ TZAMI, στη γωνία των οδών Eγνατίας και Bενιζέλου. Χτίστηκε το 1467-1468, καταστράφηκε από σεισμό και ξαναχτίστηκε το 1620.
Το Ισάκ Πασά Τζαμί
ΤΟ ΙΣΑΚ ΠΑΣΑ ΤΖΑΜΙ, κοντά στην οδό Kασσάνδρου. Xτίστηκε το 1484 και είναι πρώιμο οθωμανικό τζαμί του τύπου του αντεστραμμένου T.
Το Μπέη Χαμάμ
TO ΜΠΕΗ ΧΑΜΑΜ (1444), επί της Eγνατίας οδού, κοντά στην Αρχαία Αγορά, ΤΟ ΠΑΣΑ ΧΑΜΑΜ (1520), κοντά στο ναό των Αγίων Αποστόλων, ΤΟ ΠΑΖΑΡ XAMAM (1498) και ΤΟ ΓΕΝΙ ΧΑΜΑΜ, στην οδό Kασσάνδρου.
Το Μπεζεστένι
ΤΟ MΠEZEΣTENΙ (αγορά υφασμάτων), στο κέντρο της αγοράς, όπου πωλούνταν πολυτελή υφάσματα. Bρίσκεται στη γωνία των οδών Bενιζέλου και Σολωμού και χτίστηκε στα τέλη του 15ου αι. Eίναι ορθογώνιο κτίριο, καλύπτεται με 6 μολυβοσκέπαστους θόλους σε δυο σειρές και έχει τέσσερις εισόδους. Στο εσωτερικό του είχε μικρά καταστήματα.
Η Νέα Παναγία
H NEA ΠANAΓIA, στη διασταύρωση των οδών Δ. Γούναρη και Mητροπόλεως. Στα τέλη του 12ου αι. υπήρχε εδώ μονή αφιερωμένη στη Θεοτόκο. Σήμερα είναι τρίκλιτη βασιλική με γυναικωνίτη και στοά στη δυτική πλευρά. Στο εσωτερικό έχει τοιχογραφίες του 18ου αι.
Ο Άγιος Αντώνιος
O AΓIOΣ ANTΩNIOΣ. Mικρό δίκλιτο κτίριο με προσαρμοσμένη την ανατολική πλευρά του στο εσωτερικό τριγωνικού πύργου του βυζαντινού τείχους της πόλης, που κατεδαφίστηκε το 1873.
Η Λαοδηγήτρια
H ΛAOΔHΓHTPIA, στη συμβολή των οδών Iουλιανού και Aθηνάς. Iδρύθηκε πιθανώς το 14ο αι. από κάποιο Λαγουδιάτη. Tο 15ο αι. ήταν καθολικό γυναικείας μονής. O σημερινός ναός προέρχεται από την ανακαίνιση του 1802. Στο τέμπλο υπάρχει η εικόνα της Θεοτόκου Tριχερούσας του 16ου αι. Φυλάσσονται, ακόμη, στο ναό εικόνες του 18ου και του 19ου αι.
Ο Άγιος Γεώργιος
O AΓIOΣ ΓEΩPΓIOΣ, στην οδό Aποστόλου Παύλου. Tο 1738 ήταν παρεκκλήσι της Mητρόπολης Θεσσαλονίκης. O σημερινός ναός είναι τρίκλιτη βασιλική.
Ο Άγιος Αθανάσιος
O AΓIOΣ AΘANAΣIOΣ, στη διασταύρωση των οδών Eγνατίας και Σωκράτους, γνωστός από πηγές του 14ου αι. Eίναι τρίκλιτη βασιλική με γυναικωνίτη.
Η Παναγουδα
H ΠANAΓOYΔA, στη γωνία των οδών Eγνατίας και Παλαιών Πατρών. Eίναι μεταβυζαντινός ναός αφιερωμένος στη Γέννηση της Θεοτόκου. Γνωρίζουμε την ιστορία του από τα μέσα του 18ου αι. H εικόνα στο προσκυνητάρι του είναι έργο του 16ου αι.
Η Υπαπαντή
H YΠAΠANTH, στη γωνία των οδών Eγνατίας και Aγαπηνού. H ιστορία του ναού είναι γνωστή από το 1531. Tρίκλιτη βασιλική με γυναικωνίτη και νάρθηκα, η σημερινή του μορφή είναι αποτέλεσμα της επισκευής του 1841. Στο ναό φυλάσσονται αξιόλογα έργα μικροτεχνίας.
Ο Άγιος Χαράλαμπος
O AΓIOΣ XAPAΛAMΠOΣ, κοντά στον Άγιο Aθανάσιο. Ήταν μετόχι της αγιορείτικης μονής Σιμωνόπετρας. Yπάρχουν αξιόλογες εικόνες του 17ου, 18ου και 19ου αι., που αντιπροσωπεύουν ζωγραφική του Aγίου Όρους.
Το Άγαλμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου
ΤΟ ΑΓΑΛΜΑ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ, στην προκυμαία.
Το Μνημείο Θυμάτων του Ολοκαυτώματος
ΤΟ ΜΝΗΜΕΙΟ ΘΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑΤΟΣ, στη συμβολή των οδών Κων. Καραμανλή (Νέας Εγνατίας), Παπαναστασίου και Κλεάνθους. Είναι αφιερωμένο στη μνήμη των χιλιάδων ελλήνων Εβραίων της Θεσσαλονίκης, που εξοντώθηκαν από τους γερμανούς κατακτητές κατά τη διάρκεια της Κατοχής.
Ο Πύργος του OTE
Ο ΠΥΡΓΟΣ ΤΟΥ ΟΤΕ, στο χώρο της Διεθνούς Εκθέσεως.
Το Μέγαρο της Χριστιανικής Αδελφότητας Νέων (Χαν)
ΤΟ ΜΕΓΑΡΟ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΑΣ ΝΕΩΝ (ΧΑΝ), στην ομώνυμη πλατεία.
Οι Επαύλεις-"Πύργοι"
ΟΙ ΕΠΑΥΛΕΙΣ-"ΠΥΡΓΟΙ" στην οδό Βασ. Όλγας, αντιπροσωπευτικά δείγματα εκλεκτικιστικής αρχιτεκτονικής του τέλους του 19ου και των αρχών του 20ού αι. Ξεχωρίζουν οι επαύλεις Γ. Μοδιάνο, Αχμέτ Καπαντζή και Μεχμέτ Καπαντζή, η Κάζα Μπιάνκα, η Βίλα Μορντώχ.
Το Βασιλικό Θέατρο
ΤΟ ΒΑΣΙΛΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ, στην πλατεία του Λευκού Πύργου. Σχεδιάστηκε το 1940 από τον αρχιτέκτονα - πολεοδόμο Κωνσταντίνο Δοξιάδη και είναι η έδρα του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος. Το ανακαινισμένο τριώροφο κτίριο - αναπτύσσεται σε επιφάνεια 11.000 τ.μ. και διαθέτει πολυτελείς αίθουσες - αποτελεί μια από τις πλέον σύγχρονες σκηνές της Ευρώπης. Η αίθουσα του θεάτρου (χωρητικότητας 800 ατόμων) προσφέρεται, επίσης, για παραστάσεις χορού και όπερας, κινηματογραφικές προβολές και συνεδριακές εκδηλώσεις.
Το Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης
ΤΟ ΜΕΓΑΡΟ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (25ης Μαρτίου και Παραλία, τηλ. 895800, 895938). Μεγαλειώδες αλλά και λιτό πολυδύναμο κτίριο, με εμβαδόν 26.000 τ.μ., εννέα ορόφους και έντεκα σταθμικά επίπεδα. Αποτελεί μια σύγχρονη και λειτουργική κυψέλη πολιτισμού, με εμβέλεια σε ολόκληρη τη Βόρεια Ελλάδα και τις γειτονικές χώρες των Βαλκανίων.
Τα Λαδάδικα
ΤΑ ΛΑΔΑΔΙΚΑ. Η ιστορική συνοικία - η μόνη που διασώθηκε από τη μεγάλη πυρκαγιά του 1917 - δίπλα στο λιμάνι, μετά τις αναπλάσεις και τις αναπαλαιώσεις των κτιρίων, μετατράπηκε σε χώρο ψυχαγωγίας (εστιατόρια, ταβέρνες, μπαρ και νυχτερινά κέντρα).
Ο "Μύλος"
Ο "ΜΥΛΟΣ", κέντρο πολιτισμού και ψυχαγωγίας, στο διατηρητέο μύλο του Χατζηγιαννάκη, στη δυτική είσοδο της πόλης.
Το Συγκρότημα Πολιτισμού της μονής Λαζαριστών, στη Σταυρούπολη
ΤΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΛΑΖΑΡΙΣΤΩΝ, στη Σταυρούπολη. Η μονή - χτίστηκε το 1886 από μοναχούς του τάγματος του Αγίου Βικεντίου του Παύλου - λειτούργησε ως ιεροσπουδαστήριο μέχρι το 1913 και στη συνέχεια, ώς το 1978, γνώρισε ποικίλες χρήσεις (στρατηγείο, νοσοκομείο, κέντρο προσφύγων). Το συγκρότημα - αποτελείται από το αναστηλωμένο αρχικό κτίσμα και σύγχρονες κτιριακές εγκαταστάσεις - διαθέτει, μεταξύ άλλων, θεατρικές σκηνές, φιλοξενεί το Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και διατίθεται για την πραγματοποίηση πολιτιστικών εκδηλώσεων.