Αθως (Αγιο Όρος)

Φωτό:

Η ανατολική χερσόνησος της Xαλκιδικής, ο Άθως (Άγιο Όρος), είναι γνωστή σε όλους για τη μοναστική πολιτεία της, που έχει την αφετηρία της στους Βυζαντινούς Χρόνους. Οι μονές με τη μακρά ιστορική πορεία, τη μοναδική αρχιτεκτονική και τους πολύτιμους θησαυρούς εναρμονίζονται απόλυτα με το παρθένο φυσικό περιβάλλον, την επιβλητική κορυφή του Άθω (2.033 μ.), τις δασωμένες βουνοπλαγιές, τις αναβαθμίδες και τις καλλιέργειες, τις απόκρημνες δαντελωτές ακτές και τους υπέροχους χρωματισμούς της θάλασσας. Το Άγιο Όρος αποτελεί αυτοδιοίκητο τμήμα του ελληνικού κράτους και υπάγεται διοικητικώς στο Υπουργείο Εξωτερικών. Η αυτόνομη μοναστική πολιτεία, με πρωτεύουσα τις Καρυές, περιλαμβάνει είκοσι μονές (δεκαεπτά ελληνικές, μία ρωσική, μία σερβική και μία βουλγαρική), δώδεκα σκήτες (μοναστικά ιδρύματα στο έδαφος κυρίαρχης μονής) και πολυάριθμα κελιά (μοναστικά ιδρύματα αποτελούμενα από οικοδομές με μικρό ναό), καλύβες (μικρές μοναχικές κατοικίες), καθίσματα (μικρές καλύβες όπου κατοικεί ένας μοναχός) και ησυχαστήρια ή ασκηταριά (καταφύγια μοναχών σε ερημικές και απόκρημνες τοποθεσίες). Οι μονές του Αγίου Όρους διακρίνονται σε ιδιόρρυθμες (σε αυτές οι μοναχοί επιτρέπεται να έχουν προσωπική περιουσία, φαγητό και πρόγραμμα) και κοινόβιες (σε αυτές ενδυμασία, διατροφή, λατρεία, εργασία είναι κοινές). Κεντρικά όργανα της αθωνικής πολιτείας είναι η Ιερά Κοινότητα, που έχει διοικητικές και δικαστικές αρμοδιότητες και αποτελείται από τους αντιπροσώπους των είκοσι μονών, η Ιερά Σύναξη, που είναι το ανώτατο νομοθετικό και δικαστικό όργανο, και η Ιερά Επιστασία, που ασκεί την εκτελεστική εξουσία. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο ασκεί την πνευματική εποπτεία σε ό,τι αφορά την ακριβή τήρηση των αγιορείτικων θεσμών. Ο Διοικητής του Αγίου Όρους είναι το ανώτατο κρατικό όργανο στην αθωνική χερσόνησο και αποτελεί το συνδετικό κρίκο μεταξύ του ελληνικού κράτους και της μοναστικής πολιτείας, ασκεί δε την εποπτεία και τις εξουσίες δημόσιας τάξης και ασφάλειας. Οι αγιορείτικες μονές ακολουθούν το παλαιό ημερολόγιο και μετρούν το χρόνο από τη δύση του ηλίου και όχι από τα μεσάνυχτα. Στη χερσόνησο του Άθω ισχύει το "άβατον", δηλαδή απαγορεύεται η είσοδος γυναικών εντός των ορίων της. Οι μονές του Αγίου Όρους συντηρούνται από τις κρατικές επιχορηγήσεις, τα εισοδήματα ακινήτων και γαιών, την εκμετάλλευση του δασικού πλούτου και των γεωργικών προϊόντων της περιοχής, τα χειροτεχνήματα που κατασκευάζουν οι μοναχοί (αγιογραφία, ξυλογλυπτική, βιβλιοδεσία κ.ά.).

Για αυθημερόν επίσκεψη ή και παραμονή στο Άγιο Όρος απαιτείται τηλεφωνική επικοινωνία (τηλ. 2310-252575) με το γραφείο της Ιεράς Επιστασίας στη Θεσσαλονίκη για την έκδοση ειδικής άδειας (διαμονητηρίου), την οποία παραλαμβάνετε από το Γραφείο Προσκυνητών Αγίου Όρους στην Ουρανούπολη Χαλκιδικής (τηλ. 23770-71422). Φεριμπότ εκτελούν καθημερινά δρομολόγια από την Ουρανούπολη προς το κεντρικό λιμάνι του Αγίου Όρους και επίνειο των Καρυών, τη Δάφνη, και τα λιμανάκια (αρσανάδες) των μονών της δυτικής πλευράς της χερσονήσου του Άθω.

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Λείψανα βωμών και τειχών μαρτυρούν τη θέση αρχαίων πόλεων στη χερσόνησο του Άθω. Οι πρώτες πληροφορίες για παρουσία μοναχών στην αθωνική χερσόνησο ανάγονται στις αρχές του 9ου αι. Το 963 ιδρύθηκε η πρώτη μονή από τον όσιο Αθανάσιο, η Μεγίστη Λαύρα, ενώ το 972 εκδόθηκε από τον αυτοκράτορα Ιωάννη Τσιμισκή το πρώτο "Τυπικό" του Αγίου Όρους ("Τράγος"), με το οποίο αναγνωρίστηκε η αυτοτέλεια της μοναστικής κοινότητας. Χάρη στις αυτοκρατορικές και ιδιωτικές δωρεές οι μονές που ιδρύθηκαν το 10ο και τον 11ο αι. ενισχύθηκαν σημαντικά και απέκτησαν μετοχιακές εγκαταστάσεις στις εύφορες περιοχές της Χαλκιδικής. Το 13ο και το 14ο αι. η περιοχή δέχθηκε επιδρομές Φράγκων και Καταλανών και γνώρισε τη σερβική κυριαρχία. Επί οθωμανικής κυριαρχίας οι Αγιορείτες δήλωσαν υποταγή στους Τούρκους, με σκοπό να πετύχουν την αναγνώριση και την επικύρωση των προνομίων και των δικαιωμάτων που είχαν. Πάντως, η μοναστική κοινότητα υπέστη επανειλημμένες καταστροφές από τις τουρκικές δυνάμεις και απώλεσε προνόμιά της. Το Άγιο Όρος αποτέλεσε επί Τουρκοκρατίας σημαντικό πνευματικό και καλλιτεχνικό (αρχιτεκτονική, ζωγραφική, γλυπτική, μικροτεχνία κ.ά.) κέντρο, εστία παιδείας τόσο στον ελλαδικό χώρο όσο και σε γειτονικές περιοχές (Σερβία, Παραδουνάβιες Ηγεμονίες κ.α.). Ξεχωριστή υπήρξε η προσφορά της φημισμένης Αθωνιάδας Ακαδημίας, που ιδρύθηκε το 1749. Αγιορείτες μοναχοί έλαβαν μέρος στις Επαναστάσεις του 1821 και του 1854.